YUNANİSTAN OLMAYINCA ERMENİSTAN SAHAYA SÜRÜLDÜ

537 0

27 Eylül 2020 sabahı işgalci Ermeni askerlerinin Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ
bölgesindeki cephe hattı boyunca geniş kapsamlı olarak sivil ve askeri mevzilere hedef
gözetmeksizin; büyük çaplı silahlar, top ve havanlarla saldırılar yapılmakta olduğu haberleri
Türkiye’yi derinden sarsmıştır. Çünkü saldırılar Azerbaycan’a olduğu kadar Türkiye’ye ye de
yapılmıştır.
Ermenistan ordusunun Dağlık Karabağ bölgesinde yer alan Terter’in Gapanlı,
Ağdam’ın Çıraklı ve Orta Garvand, Fuzuli’nin Alhanlı ve Şükürbeyli, Cebrayıl’ın Çocuk
Mercanlı köylerine karşı yoğun bombardımanında; hayatını kaybeden ve yaralanan siviller
olmuş, Ermeni kuvvetleri cinayetlerine yenilerini eklemiştir. Bölgede konuşlu Azerbaycan
Türk ordusu, düşmanın provokasyon amaçlı saldırılarını önlemek ve cepheye yakın
bölgelerde yaşayan halkın güvenliğini sağlamak için derhal misillemede bulunmuştur.
Azerbaycan Türk ordusunun karşı taarruza geçmesi üzerine Ermenistan Başbakanı
Nikol Paşinyan’ın, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’i telefonla aradığı, gelişmeler
hakkında bilgi alışverişinde bulundukları ve Putin’in “çatışmaların yeniden başlamasından ve
derinleşmesinden endişe duyduğunu” dile getirdiği uluslararası basın kuruluşlarında yer
almıştır.
Resmî açıklamalar bu cihette olsa da Rusya’nın haberi olmadan Ermenistan’ın bu
saldırıyı yapamayacağı pekâlâ bilinmektedir. Dolayısı ile Rusya bir yandan Ermenistan’ı
saldırı için kışkırtırken bir taraftan da Ermeni işgali altındaki bazı köy ve yerleşim birimlerinin
Azerbaycan kuvvetlerince kurtarıldığı haberlerinin gelmesiyle Putin’in “Dağlık Karabağ
sorununun askeri yöntemlerle sonuç alınmasının doğru olmadığı ve gelişmeleri endişeyle
takip ettikleri” açıklamaları inandırıcı gelmemektedir.
Ermenistan’ın Dağlık Karabağ saldırılarını lokal olarak değerlendirmek yanlış
olacaktır. Ermenistan’ın saldırıları geniş ölçekli düşünülmelidir. Doğu Akdeniz, Ege, Libya,
Irak ve Suriye sahaları ile iltisaklı olarak ve bu sahalar üzerinden asıl hedefin doğrudan
Türkiye olduğu hatırda tutulmalıdır.
Doğu Akdeniz ve Ege sahasında Fransa’nın açıktan, Rusya’nın ise dolaylı olarak
kışkırtması sonucu Türkiye ile sıcak çatışmanın eşiğine gelen Yunanistan’ın, son anda
istikşafi görüşmelerde bulunabileceğini açıklayarak diplomasi yolunu tercih etmesi üzerine
devreye Ermenistan sokulmuştur.
Ayrıca Libya sahasında yaşanan gelişmeler karşısında Rus politikalarının çökmekte
olduğunu gören Rusya Lideri Vladimir Putin’in, kişilikli bir devlet yapısı olmayan Ermenistan’ı
bir piyon gibi sahaya sürdüğü muhakkaktır. Putin bu hamle ile “Rusya’nın hamlelerini kamufle
etmek mi istemiştir?” yoksa “Türkiye’nin dikkatini mi dağıtmak istemiştir? Tıpkı 12 Temmuz
2020 tarihinde Ermeni topçularının Azerbaycan’ın kuzeyindeki Tovuz bölgesine saldırtıldığı
gibi. Çünkü Ermenistan’ın Tovuz saldırılarının da Türkiye’nin dikkatini Kafkaslara
yöneltmesini sağalama amaçlı olarak yaptırıldığı bilinmektedir. O zaman da Suriye ve Libya
sahaları başta olmak üzere doğrudan olmasa da vekalet savaşları şeklinde Türkiye ile karşı
karşıya olan Rusya yine Ermenistan’ı kullanarak Türkiye’yi bu bölgede meşgul etmeye
çalışmıştı[1].
Türkiye’nin de Azerbaycan’ın da artık eskisi gibi olmadığı unutulmuş görülmektedir.
Ancak sert kayaya çarptıklarını test ederek öğrenmişlerdir. Zira Türkiye’nin milli ve yerli
üretim askeri katkıları ile Azerbaycan Türk ordusunun kapasitesini yükseltmiş olduğu anında
ortaya çıkmıştır.
Bir diğer önemli husus daha var ki; bölgesel ve küresel dengeler de artık eskisi gibi
değildir. Bu durumu çok iyi bilen ve eski bir KGB ajanı olan Putin’in, Türkiye ile mücadelesini
güçlü olduğu bir zeminde yani Kafkaslarda sürdürmek istediği anlaşılmaktadır. Zira bölge

mutlak üstünlüğe sahip olduğu bir coğrafya ve ikmal/iaşe/takviye sorunu yaşamayacağını
hesap ettiği bölgedir.
Ermenistan’ın ordusunu takviye etmek amacıyla PKK terör örgütü ile görüşmelerde
bulunduğu, PKK’nın 15.000 teröristini Ermenistan’a vermeyi teklif ettiği duyumları
gelmektedir. Haziran 2020’den itibaren Irak ve Ermenistan’da görüşmelerin halen devam
etmekte olduğu söylenmektedir[2]. Ermenistan’ın bir terör örgütü elemanları ile ordusunu
takviye etmeye çalışmasını uluslararası kamuoyunun nasıl değerlendireceği, Ermenistan’ı
himaye eden Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD)’nin nasıl bir kılıf uyduracağını
zaman gösterecektir.
Ermenistan’ı bu saldırıya yönelten bir diğer gelişme ise yaklaşmakta olan ABD
Başkanlık seçimleridir. Çünkü Amerikan Ermeni diasporası bu atmosferden azami derecede
yararlanmak istemektedir. Çünkü yaşanmakta olan seçim süreci içerisinde Başkan Donald
Trump’ın Yahudi Cemaatine büyük tavizler verdiği zaman zaman basında ve çeşitli
değerlendirmelerde yer aldığı görülmektedir[3].
Azerbaycan Türk ordusunun 27 Eylül 2020 günü başlattığı karşı taarruz ile işgal
altındaki yerleşim birimlerini ve stratejik bazı tepeleri geri almayı başardığı bilgileri Türkiye’yi
ve Türk Dünyasını memnun etmektedir.
Türkiye’nin bu davranışı karşısında Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın
uluslararası toplumdan “Türkiye’nin çatışmaya dahil olmaması konusunda garanti” isteyen[4]
açıklamalar yapması dikkat çekmiştir. Fakat bazı kaynakların Ermeni saldırılarının
Azerbaycan’ın Nahçıvan bölgesine de olabilirliği üzerine dikkat çektikleri görülmektedir. Ki
böyle bir durumda Ermenistan, dolayısı ile arkasındaki Rusya ve Fransa’nın Türkiye’yi bu
çatışmaya dahil etmeye çalıştıkları bir provokasyonun olduğu ortaya çıkacaktır. Zira Türkiye
sınırında yer alan Nahçıvan sahasının da saldırıya maruz kalması halinde Türkiye’nin
çatışmalara müdahil olmaktan başka seçeneği kalmayacaktır.
Çatışmaların şiddetlendiği bilgileriyle birlikte gelişmeleri “tehlikeli” olarak tanımlayan
Almanya adına Alman Hükümet Sözcüsü Steffen Seibert, iki tarafa da “ateşkes ve derhal
müzakerelere başlama çağrısı” yapmıştır[5]. Ancak İtalya Senatosu Dış İlişkiler Daimi
Komitesi üyesi Senatör Gianluca Ferrara’dan Azerbaycan’ı destekleyen sürpriz açıklama
gelmesi dikkat çekmiştir. Senatör Gianluca Ferrara İtalyan basınına yapmış olduğu bir
açıklama ile “Ermenistan’ın Azerbaycan’daki sivil yerleşimlerine yönelik saldırılarının
Cenevre Sözleşmelerine aykırı olduğunu, anlaşmazlığın çözümünün BM Güvenlik
Konseyi’nin ilgili kararlarına dayanması gerektiğini ve Azerbaycan’ın toprak bütünlüğü
ilkelerine ve uluslararası kabul görmüş devlet sınırlarının dokunulmazlığına tam saygı
gösterilmesi gerektiğini, Avrupa Birliği (AB)’nin tansiyonun düşürülmesi için diplomatik
kanallarını adil şekilde kullanması gerektiğini” beyan etmesi[6] gerçekleri görmek istemeyen
Batı’ya tarihi bir ders verdiği değerlendirilmektedir.
Zira Rusya’nın isteği ve ardından desteği ile 1988-1994 yılları arasında Karabağ’a
saldıran Ermenilerin Azerbaycan topraklarının %20’sini işgal ettiği gerçeği ortadadır. BM
Genel Kurulu, Karabağ’ın işgali ve Hocalı saldırıları nedeniyle Ermenistan’ı kınamış; 822,
853, 874 ve 884 sayılı kararı ile de işgal altında bulunan Azerbaycan topraklarını terk
etmesini istemiştir. Fakat uluslararası hukuk kurallarını yok sayan Ermenistan, BM
kararlarına rağmen hala işgallerine devam etmekte ve fütursuzca saldırılar yapabilmektedir.
Sonuç olarak;
Son dönemlerde Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi çeşitli kışkırtmalara
kapılarak Doğu Akdeniz ve Ege sahasında Türkiye’ye karşı çeşitli hukuksuz manevralar
yapmıştır. Ermenistan ise Dağlık Karabağ cephe hattından, üstelik de işgali altında bulunan
Azerbaycan toprakları üzerinden Azerbaycan’ın sivil yerleşim birimleri ile askeri üslerine
kalleşçe saldırmıştır. Üç devlet de bu hareketleri ile Rusya ve Fransa tarafından kullanılan
birer maşa olduklarını bir kez daha tescil etmiştir.

Ermeni saldırıları üzerine ilk andan itibaren Türkiye’den; Türkiye Cumhuriyeti
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar,
Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın ve Dışişleri Bakanlığı yapmış oldukları
açıklamalarla Azerbaycan’ın yanında olduklarını en yetkili makamlar olarak ortaya koydukları
görülmektedir. Çünkü uluslararası hukukun gereği olarak ve iki ayrı devlet olsalar da tek
millet olmanın verdiği tarihi bir görev olarak, Türkiye olması gerekeni yapmıştır. Pakistan ve
Ukrayna’dan da Azerbaycan’a destek mesajları gelmesi önemlidir. Aynı kararlı duruşu diğer
Türk Cumhuriyetleri ve akraba toplulukları da gösterebilmiş olsa; uluslararası kamuoyunda
Türk Dünyası’nın küresel bir güç olarak görüleceği ülkelerin karar alıcı mekanizmaları
tarafından hatırda tutulmalıdır.

Harita Kaynak: Mevlüt EREN; Anadolu Ajansı, 27.09.2020,
https://www.aa.com.tr/tr/info/infografik/20266#!

Ermenistan saldırıları karşısında karşı taarruza geçen Azerbaycan Türk ordusunun
başarılı bir şekilde ilerleyişe geçmesi Rusya’yı endişelendirmiştir. Rusya ve Almanya başta
olmak üzere uluslararası kamuoyundan askeri harekatın durdurulması çağrıları ardarda
gelmektedir. Dağlık Karabağ sorununa barışçıl bir çözüm üretmek amacıyla 1992’de Avrupa
Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı tarafından kurulmuş fakat ölü doğmuş olan Minsk Grubu; önce
uyut, sonra unut politikası izlemeye devam etmektedir. Bu nedenle Azerbaycan tarafından
uluslararası kamuoyuna “ateşkes ancak iki türlü olabilir: (1) Ermenistan işgal altında tuttuğu
Azerbaycan topraklarından çekilmeyi ve verdiği zararları tazmin etmeyi kabul ederse, (2)
Azerbaycan işgal altında kalan topraklarının tamamını kurtardığı zaman. Bu ikisinden birisi
olmazsa ateşkes Azerbaycan Türk askerinin haklı taarruzu durmayacaktır.” Diye bir
deklarasyon yayınlamalıdır. Tıpkı Mustafa Kemal Atatürk’ün “Ordular ilk hedefiniz Akdeniz,

ileri” emrinde olduğu gibi Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev de “Azerbaycan Türk
ordusu, işgal altındaki topraklarımızı kurtarana kadar, Türkiye sınırı ile aradaki engelleri
kaldırana kadar ileri” emri vermelidir.
Son söz olarak; Ermeni ordusunun son saldırıları üzerine Azerbaycan’ın taarruza
geçmesi ve bağlı olarak yaşanan bölgesel gelişmeler Türkiye ve Rusya’nın bölgede iki büyük
güç olarak yükselmekte olduğunu göstermesi açısından önemlidir. Rusya’nın imkân ve
kabiliyetleri gerçeğini dikkate alan Türkiye, Kafkasya adımlarını bu eksende atarken, bir
taraftan da Rusya ile iş birliğini geliştirmeyi tercih etmiştir. Artık Rusya’nın da Türkiye’nin
imkân ve kabiliyetlerini, bölgesel bir güç olarak yükselişte olduğunu görerek hareket etmesi
gerektiğini anlama vaktinin geldiği gösterilmiştir. Dolayısı ile Rusya, Fransa başta olmak
üzere bölge dışı ülkelerin bölgesel sorunlara dahil olmalarını engelleyecek hamleler
geliştirmelidir.
:

İsmail CİNGÖZ; Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Uzmanı/M.Sc. – BULTÜRK Ankara Temsilcisi. [email protected]
[1] İsmail CİNGÖZ; “Türk Dünyası’nda Birlik Olma Vaktidir”, Ticari Hayat Gazetesi, 22.07.2020.
[2] Ferhat ÜNLÜ; “Ermenistan PKK’dan Terörist İthal Ediyor”, Sabah, 21.09.2020.
[3] Abdulkadir SELVİ; “Ermenistan Azerbaycan’a Neden Saldırdı?”, Hürriyet, 28.09.2020.
[4] Deutsche Welle Türkçe; “Dağlık Karabağ’da Çatışmalar Şiddetlendi”, 27.09.2020.
[5] Deutsche Welle Türkçe; “Almanya’dan Dağlık Karabağ İçin Ateşkes Çağrısı”, 28.09.2020.
[6] Hürriyet; “İtalyan Senatörden Azerbaycan’a Destek”, 28.09.2020.
NOT: Bu makale 30.09.2020 tarihinde Ticari Hayat Gazetesi’nde yayınlanmıştır.

İsmail Cingöz

İsmail Cingöz

Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Uzmanı Araştırmacı Yazar Eserleri; -Türkiye Suriye İlişkilerinin Dönüşümü Arap Baharı ve Hatay Faktörü -Türkiye Gündem Değerlendirmeleri

Related Post

Leave a comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir