Türkler ve Başlık Yasaları

179 0

1829 yılında II. Mahmut “Fes Yasası”nı çıkarttı. Memurların sarık ve şalvar giymeleri yasaklandı ve toplumda sarık yerine fes giymesi istenildi. Fes giymek istemeyen memurlar hapis cezası aldı. II. Mahmut bundan dolayı “Kafir” ilan edildi. İslami bilginler (alimler) II. Mahmut’u ‘İslam dinine ve İslami değerlere ihanet etmek’ ile suçlamıştır. (1)II. Abdülhamit dönemi “şapka” da Osmanlı toplumunda popüler oldu ve memurlar da şapka giymeye başladı. II. Abdülhamit döneminde fes yerine şapka, ya da sarık giyen memurlar hem işten atıldı, hem de hapis cezası gördü. (2) Bu sırada fes üretimi Kuzey Afrikalılardan Avusturyalılara geçti. Avusturya – Macaristan İmparatorluğu’nun Bosna-Hersek’i işgal etmesiyle fes boykot edildi ve İttihatçılar fes yerine kalpak giymeye başladı. Bu toplum arasında fese karşı bir nefret yarattı ve Mustafa Kemal (Atatürk) Paşa gibi bazı İttihatçılar fesin bir Bizans başlığı olduğunu savundu. Fesin hangi kültüre ait olduğu bugün de bilinmemektedir, ama Osmanlı’dan önce de Bizanslılar, Kıbrıslılar ve Balkan toplumları arasında fese benzeyen başlıklar kullanılmıştır. 1909 yılında ordu içinde kalpaktan başka her türlü başlık yasaklanmıştır. 1910 yılında Binbaşı Selahaddin Bey ve Kolağası Mustafa Kemal Bey gözlemci olarak Picardie Manevraları’na gönderilmiştir ve orda Avrupalılar Selahattin Bey’in fesi ve Mustafa Kemal Bey’in kalpağı ile dalga geçmiştir. (3) İttihatçılar arasında başlıklardan dolayı tartışmalar yaşanmıştır. Muhafazakar İttihatçılar şapka ve kalpak giymenin dine aykırı olduğunu savunurken, diğer İttihatçılar batı tarzı şapkanın Japonya ve Çin’de de kullanıldığını örnek gösterip, bu başlığın Türklere de uygun olduğunu savunmuştur.

Kurtuluş Savaşı’nın başarı ile sonuçlanmasından sonra Atatürk bir kültür devrimi istemiştir. II. Mahmud döneminden önce başlıklar bir kişinin hangi dine, mezhebe, ulusa ve sosyal sınıfa dahil olduğunu temsil etmiştir. Fes ile beraber bu kısmen kalkmıştır. Fes Suriye, Mısır ve Irak’a da yayılmış, ve Yahudi ve Hristiyan toplumlar tarafından da kabul edilmiştir. Mustafa Kemal Atatürk şapka ile aynı etkiye kavuşmak istemiştir. İttihatçılık ve turancılığın sembolü olan kalpak, çöküş döneminin sembolü olan fes, ve siyasal islamcılık ve Ortadoğu kültürünün sembolü olan sarık yasaklanmış, yerini şapka almıştır. 1925 yılında İnebolu’da yaptığı konuşmada, Türklerin çağdaş, uygar ve evrensel giyinmeleri gerektiğini savunmuş, Yunan fesini giyenlerin neden şapkaya karşı olduklarını sormuştur. Şapka Yasası, ‘Fes Yasası’ gibi, sadece memurları etkilemiştir. Toplumun sadece kalpak, fes ve sarıklardan vazgeçip, gerekirse başlıksız olmaları istenmiştir. II. Mahmut gibi Atatürk de “Kafir” ilan edilmiş, Karadeniz ve Doğu Anadolu’da silahlı ayaklanmalar yaşanmıştır.

Bu devrim diğer ülke ve toplumları da etkilemiştir. Hatay Türkleri fes yerine şapka giymeye başlamış ve Latin abecesi kullanmıştır. Bundan dolayı Fransız yetkiler Hatay Türklerinin şapka giymesini yasaklamış ve bütün şapkaları zorla toplamıştır. (4) Atatürk’ün devrimlerini örnek alan İranlı Şah Reza Pehlevi de bir şapka ve kılık-kıyafet devrimi gerçekleştirmiş ve memur ve toplumun sadece “Pehlevi-Başlığı” giymesine izin vermiştir. (5) Mısır da fesi tamamen ortadan kaldırmıştır.

Hazırlayan: Muratcan Doğan

Kaynaklar; 1.Necdet Aysal: Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Giyim ve Kusamda Çagdaslasma Hareketleri. In: Çagdas Türkiye Tarihi Arastirmalari Dergisi. Band 10, Nr. 22, 2011, S. 3–322.Hale Yılmaz: Becoming Turkish, Syracuse University Press, 2013, S. 253.Patrick Kinross: Atatürk. The Rebirth of a Nation.4.Volkan Payasli HATAY’DA HARF İNKILÂBI’NIN KABULÜ VE YENİ ALFABENİN UYGULANMASI International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Band 6/1 Winter 2011, S. 1697–17125.Touraj Atabaki, Erik J. Zurcher: Men of Order: Authoritarian Modernization Under Atatürk and Reza Shah, I.B.Tauris, 2004, S. 244

Tarih Kazanı

Tarih-i Harp

Savaş tarihi, büyük komutanlar ve stratejileri Türk tarihine dair mülahazalar ve Türk tarihindeki münakaşaların izah adresi.

Related Post

İKİ ŞEHİT

Posted by - 15 Şubat 2021 0
Yıl 1903; Osmanlı devletinin yıkılacağını düşünen Arnavut ve Bulgar çeteler Balkanlarda terör faaliyetlerini arttırmışlardır. Rusya ve Avusturya gibi bazı devletler…

AFRO ZEYBEKLER

Posted by - 1 Ocak 2021 0
Osmanlı Donanmasının XVI. yüzyıldan itibaren tedrici olarak Kuzey Afrika’yı fethetmesinin akabinde pek çok Afrikalı genç, gemilerle İstanbul’a ve İzmir’e getirilmiş,…

BÜYÜK İSKENDER (II)

Posted by - 28 Temmuz 2020 0
“Uzun yaşayıp şöhretsiz ölmektense, kısa yaşayıp şöhretli ölmeyi tercih ederim.” Büyük İskender -ZEUS’UN OĞLU Tahta çıkışından beri Pers İmparatorluğu’nu ele…

Leave a comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir