KIRK GÖKTÜRK (III)

592 0

“Korkmadık, savaştık…”

Bilge Tonyukuk

-CHEBİ KAĞAN’IN AYAKLANMASI

Chebi Kağan, Türk Kağanlığı’nı kuran Aşina hanedanına mensuptu. İl Kağan mağlup olduğunda bazı Türk beyleri onu Kağan seçmek istedi. Arkasında Çin desteği olan Tarduşlardan çekindiği için Chebi, “Büyük Kağan” olmak istemedi. Bunun yerine Tarduşların emrine girmeyi seçti. Fakat akıllı ve yetenekli bir devlet adamı olmasından dolayı halk Chebi’nin etrafında toplanıyordu. Bu durum karşısında Tarduşlar endişelenmeye başladılar. Sonunda Chebi’yi öldürmeye karar verdiler. Chebi, boyunu da yanına alarak Altay Dağları’na sığındı.

Chebi, burada kendini kağan ilan etti. Bir askeri güç oluşturdu ve belirli aralıklarla Doğu Göktürk topraklarını elinde tutan Tarduşlara baskınlar düzenledi. Böylelikle Chebi Kağan’ın gücü gün geçtikçe arttı.

646’da Çinliler, Tarduşların devletini yıktı. Bu durum Chebi Kağan’ın daha da güçlenmesine yol açtı. Chebi Kağan’ın savaşçı hareketlerinden korkan Çinliler, Karluklarla işbirliği yaptı. Karlukları Chebi Kağan’ın üzerine yollamaya karar verdiler. Chebi Kağan durumun farkına vardı. Buna rağmen oğlu Çinli piyadeleri tarafından öldürüldü.

650’de Çin İmparatoru T’ai-tsung, Chebi Kağan’ın yakalanması için üzerine ordu gönderdi. Bunun üzerine Chebi, Türk beylerini yardıma çağırdı. Ancak hiçbir Türk beyi Chebi’ye yardıma gelmedi. Chebi, Türk beylerinden destek alamayacağını anladığında kaçmaya karar verdi fakat peşindeki Çin ordusundan kaçmayı başaramadı ve yakalandı. Çin’in başkenti Çangan şehrine getirildi.

Aynı zamanlarda Çin’de taht değişikliği meydana geldi. İmparator T’ai-tsung ölünce yerine oğlu Kao-tsung geçti. Kao-tsung, Chebi’yi bağışladı ve general ünvanı verdi. Chebi’nin yönettiği topraklar ise 24 parçaya ayrıldı. Böylelikle Doğu Göktürk topraklarındaki siyasi bütünlük tamamıyla bozulmuş oldu.

-KAHRAMANLARIN ÖLÜMÜ

Chebi Kağan’ın ayaklanmasının başarısızlığa uğramasından sonra Türkler yaklaşık 30 yıl boyunca ayaklanma gerçekleştiremedi. Çünkü tamamıyla Çin himayesi altına girilmişti. Çinliler, Shanyu Genel Valiliği adında 24 parçaya ayırarak kendilerine göre başarılı bir şekilde Göktürk ülkesini yönettiler. Ancak Türk beyleri, Çin idaresi altında yaşamaktan memnun değildi.

Böylece 679 yılının kış aylarında Göktürk liderlerinden Wenfu ve Fengzhi ayaklandı. İlk iş olarak Göktürkleri kuran Aşina hanedandından Nishufu’yu kağan yaptılar. Mevsimin kış olmasından faydalanan Türkler, üzerlerine gönderilen Çin ordularını bozguna uğrattı. Bunun üzerine soğuğa alışık olmayan Çinliler kendi yurtlarına geri çekildiler.

Göktürk tehlikesinin büyümesi üzerine Çin İmparatoru, 300.000 kişilik bir ordu toplattı ve Göktürklerin üzerine gönderdi. Bu savaşta kendisinden sayıca daha fazla olan Çin ordusuna karşı Türkler kahramanca savaştılar. Göktürk ordusu savaşta mağlup oldu. Göktürklerin liderlerinden Fengzhi’de Çinliler tarafından esir alındı. Bu yenilgi üzerine Göktürklerin içinde karışıklık çıktı. Nishufu kendi adamları tarafından öldürüldü. Nishufu’nun kesik başı Çin İmparatoru’na götürüldü.

Ancak Göktürkler pes etmediler. Wenfu, Aşina hanedanından olan Funian’ı kağan yaparak yine Çin’e karşı isyan etti. Artık Çin hakimiyeti altında yaşamak istemeyen Türkler sürekli isyan çıkartıyorlardı.

Çin İmparatoru, Türklerin üzerine büyük bir ordu gönderecek iken Wenfu ve Funian Karakurum’da oldukları haberi geldi. Türkler çok ağır kıtlık içindeydiler ve yanlarında az sayıda asker vardı. Bunun üzerine Çinliler hazırlık yapmadan Karakurum’a gitmeye karar verdiler. Ancak Karakurum’da kimseye rastlamadılar. Göktürk liderlerini bulamayan Çinli general, Çin Seddine geri dönmeye karar verdi. Nitekim Çin Seddinin yakınlarında Wenfu ile karşılaştıysada iki ordu birbirini yenemeden geri çekildi.

Bu arada Funian, üzerine gelen 4 Çin ordusunu yendi. Çinliler yüklü miktarda tazminat ödemek koşuluyla barış teklif ettiler. Funian barışı kabul etti.

Göktürkleri askeri güç ile yenemeyeceklerini anlayan Çinliler hileye ve entrikaya başvurdular. Wenfu ve Funian’ın arasını açtılar. Wenfu ani bir baskınla Funian’ı yendi. Böylece Çinlilere karşı başlayan bağımsızlık savaşı Türklerin iç çatışmasına dönmüştü. Göktürklerin gücü çok zayıfladı. Funian ordusunu bırakıp karargahına kaçmaya çalıştı. Bu sırada Çinliler Funian’ın karargahını basıp erzağını ve ailesini ele geçirdiler. Zor durumda kalan Funian Çinlilere teslim olmak zorunda kaldı. Yanına daha önce savaştığı Wenfu’yu da alarak Çinlilere teslim oldu.

Ashina Funian ve Ashide Wenfu Çinliler tarafından öldürülmeyeceklerinin sözünü aldılar. Sonra başkent Çangan’a getirildiler.

Çinliler sözlerinde durmadılar. 5 Aralık 681 tarihinde Ashide Wenfu ve Ashina Funian da dahil olmak üzere 54 Türk, Çangan’da halka açık bir alanda idam edildi.

-KUTLUG KAĞAN: Türk’ün Ateşle İmtihanını Kazanması

679 yılının kış aylarında başlayan ayaklanmanın başarısızlığa uğraması sonucu Çinli komutanlara teslim olan Ashide Wenfu ve Ashina Funian yanlarındaki 54 kadar Türk beyi ile birlikte Çin’in başkenti Çangan’da halka açık bir alanda idam edilmişti.

Fakat onların mağlup olup Çin’e götürüldükleri sırada Kutlug kaçmayı başardı. Başarısız isyandan sonra dağılan Göktürk halkının bir kısmını toplamayı başaran Kutlug, 681 yılında “On yedi arkadaşı” ile birlikte Türk Kağanlığı’nı yeniden kurmak için harekete geçti. Halkı ile birlikte Çogay-kuzı Dağı’na sığındı. Kutlug ve yanındakiler yağmalar yaparak ihtiyacı olan yiyecek ve malzemeleri ele geçirdi. İyice kuvvetlenen Kutlug, kendini “Kağan” ilan etti ve 2. Göktürk İmparatorluğu’nu kurmuş oldu. Kardeşlerinden Kapgan’ı “Şad”, Tuohsifu’yu da “Yabgu” ilan etti.

Bu arada Çin’de bulunan Tonyukuk, Çinliler tarafından tutuklanmıştı. Kutlug, Çin’e yağma yaptığı sırada Tonyukuk hapisten kaçtı. Hapisten kurtulunca boyunun yanına gitti ve Kutlug’a sığındı. Tonyukuk zeki oluşu ve askeri yeteneklerinden dolayı Kutlug Kağan tarafından “Apa Tarkan” ilan edildi. Böylelikle Tonyukuk diplomasi ve ordu işlerinin başına geçirilmiş oluyordu.

Göktürkler, devlet içinde birliği sağlamaya çalışırken Dokuz Oğuzlar ve Kitanlar, Çinliler ile işbirliği yaptı. Göktürklere, kuzeyden Dokuz Oğuzlar, batıdan Kitanlar, güneyden ise Çinliler saldıracaktı. Bu durumun haberini alan Tonyukuk zamanında harekete geçilmesi gerektiğini Kutlug Kağan’a söyledi. Kutlug Kağan, Tonyukuk’un tavsiyelerine uyarak emrine asker verdi. Tonyukuk, Dokuz Oğuzları bozguna uğrattı. Bu ağır yenilgiden sonra Dokuz Oğuz beyleri Göktürk kağanı Kutlug’a itaat ettiklerini bildirdiler. Yeni kurulan 2. Göktürk İmparatorluğu, Tonyukuk’un yerinde kararı sonucu büyük bir tehlikeden kurtulmuştu.

Ardından Kutlug Kağan Ötüken’den Altay Dağları’na kadar olan bölgedeki bütün Türk boylarını kendine bağladı. 689’da Tonyukuk daha o zamanlarda batıdaki Türgişlere sefer düzenledi.

Artık sıra Çin’e ağır darbeler vurmaya geldi.

Kutlug ve Tonyukuk, Çin tarafından yönetilen Göktürklerin eski topraklarını geri almak ve hala esaret altında kalan Türkleri kurtarmak için sürekli Çin’e seferler düzenlediler. Birçok bölgeyi ele geçirdiler. Ele geçirdikleri bölgelerin valilerini ise idam ettiler. Kutlug Kağan 691 yılından ölümüne kadar bütün kuzey Çin’i istila etti. Kutlug Kağan’ın bir seferinde 23 Çin şehrini ele geçirip okyanusa kadar ilerlediği Çin kaynaklarında geçmektedir.

Kutlug Kağan’a Çinlilerin egemenliğindeki Türkleri, tekrar birleştirerek tek bayrak altında topladığı için “İlteriş” unvanı verildi.

Kutlug Kağan, 682 yılından sonra, on yıl içinde, on yedisi Çin’e olmak üzere 47 sefer düzenledi. Yirmisine bizzat katıldı. Hepsinde başarılı olup, hiç yenilmedi. Korkmadı ve savaştı.

Hazırlayan: M. Ömer Kılıç

Kaynak: Ahmet Taşağıl, Göktürkler Ahmet Taşağıl, Kök Tengri’nin Çocukları

Tarih Kazanı

Tarih-i Harp

Savaş tarihi, büyük komutanlar ve stratejileri Türk tarihine dair mülahazalar ve Türk tarihindeki münakaşaların izah adresi.

Related Post

Tarih Süzgecinde Ege Adalar Sorunu

Posted by - 14 Aralık 2020 0
                                                                                                  Ege adaları; İngiltere, Fransa ve Rusya’nın Londra Protokolü ile Yunanistan’ı bağımsız bir devlet olarak ilan ettikleri…

Atatürk’ün Oğlu Nerede?

Posted by - 7 Ekim 2020 0
Merhum Atatürk varlığında ayrı aranmış, yokluğunda ayrı aranmakta olan kişiliktir. Kimi cemiyetlerce düşman, kimi cemiyetlere -küreselcilere- göreyse Anadolu toprağı üzerinden…

Hülagü Han ve Türkler

Posted by - 4 Ağustos 2020 0
HÜLAGU HAN, KUTEYBE’NİN 705-715 YILLARI ARASINDA ON BİNLERCE TÜRK'Ü KATLETMESİNİN İNTİKAMINI ALMAK İÇİN Mİ 1258 YILINDA BAĞDAT'I TALAN ETTİ?

Türkler ve Başlık Yasaları

Posted by - 3 Ocak 2021 0
1829 yılında II. Mahmut “Fes Yasası”nı çıkarttı. Memurların sarık ve şalvar giymeleri yasaklandı ve toplumda sarık yerine fes giymesi istenildi.…

Leave a comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir