”ENERJİNİN İPEK YOLU” TANAP

407 0

Enerjinin ipek yolu TANAP

“Enerjinin İpek Yolu” olarak görülen ve dünyanın yeni enerji kaynağı olmayı hedefleyen Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı (TANAP) projesi Trans Adriyatik Boru Hattı (TAP) ve Güney Kafkasya Boru Hattı (SCP) Projeleri ile Güney Gaz Koridoru (GGK) ‘nu oluşturmaktadır. Proje aynı zamanda Türkiye, Orta Doğu ve Avrupa’daki en uzun doğalgaz boru hattı projesidir. TANAP Proje’ si tamamlandığında, Güney Gaz Koridoru’ nun başlangıç noktası olan, Azerbaycan’ ın Şah Deniz-2 gaz sahasında ve Hazar Denizi’nin güneyindeki diğer sahalarda üretilen doğalgaz ilk kez, Türkiye’ ye ve aynı zamanda   Avrupa’ ya ulaştırılmış olacak. Bu makalenin amacı Türk Akımı Projesi’nin TANAP Projesi’ni anlamsız ve etkisiz hale getirmeye mi çalıştığını incelemektir. Bunun yanında projenin bölgesel işbirliğine etkileri ve geçmiş projelerden Türkiye – Avusturya Doğalgaz Boru Hattı (NABUCCO)’ nın neden başarısız olduğu tartışılacaktır.

Dünyanın petrol ve maden kömüründen sonra en çok kullanılan enerji kaynağı doğalgazdır. Öyle ki ülkelerin uluslararası ilişkilerdeki politikalarını önemli oranda etkileyebilmektedir. Bu noktada güncel doğalgaz boru hattı projelerinden geçtiğimiz günlerde de aktif olarak faaliyetine başlayan TANAP Projesi’nin Türkiye için önemi büyüktür. Çünkü Türkiye proje tamamlandığında, doğalgaz ihtiyacının yaklaşık yüzde 12’sini tek başına karşılayacak ve doğalgazda Rusya’ya olan bağımlılığını ciddi oranda azaltacaktır. 3500 km uzunluğa sahip Güney Gaz Koridoru (GGK)’ nun bir parçası olan TANAP, 1850 km ana hat uzunluğuna sahip olması özelliğiyle Trans Adriyatik Boru Hattı (TAP) ve Güney Kafkasya Boru Hattı (SCP) Projeleri’nden ayrılmaktadır. Türkiye’de 20 ilden geçecek olan proje güzergahındaki yaklaşık 15000 insana doğrudan veya dolaylı olarak istihdam yaratmayı hedeflemektedir.[1] 

TANAP Projesi’nin iyi anlaşılabilmesi için benzer projelerden olan Türkiye-Avusturya Doğalgaz Boru Hattı (NABUCCO)’ nın neden başarısız olduğu bilinmeli ve TANAP ’ ın halihazırda yürürlükte olan diğer doğalgaz boru hattı projelerine olan etkileri incelenmelidir. Bu çalışmada ayrıca, Türkiye’ nin enerji politikalarında Türk Akımı ve TANAP Projeleri de karşılaştırılacaktır.

TANAP’ A GEÇİŞ SÜRECİ: NABUCCO PROJESİ NEDEN BAŞARISIZ OLDU?

AB ve ABD’ nin destekleri ile 2009 yılında temeli atılan NABUCCO Doğalgaz Boru Hattı Projesi ile Hazar ve Ortadoğu’ nun doğalgaz kaynaklarının Türkiye’ den geçerek Bulgaristan, Romanya, Macaristan ve Avusturya’ ya ulaştırılması hedefleniyordu. Bu proje sayesinde doğalgazda yaklaşık %95 oranında birlik dışına bağımlı olan AB’ nin Rusya karşısında eli güçlenecek ve Avrupa’ nın Rusya’ ya olan doğalgaz bağımlılığı azalacaktı. Dolayısıyla bu proje AB için büyük stratejik önem taşıyordu ve Türkiye AB için en önemli geçiş ülkelerinden biri olacaktı.

NABUCCO Projesi’ nde Türkiye’ nin yanı sıra Macaristan, Bulgaristan, Romanya, Avusturya ve Almanya’ dan enerji şirketleri de yer alıyorlardı. Hazar Havzası’ nın enerji kaynaklarını kontrol etmeyi kendisine hedef olarak belirleyen Rusya, doğal olarak en başından itibaren NABUCCO Projesi’ nin başarısız olması için proaktif olarak çalışmıştır. 11 milyar dolarlık, yıllık 31 milyar metreküp kapasiteye sahip olan proje AB’nin, doğalgazda kaynak çeşitliliğini ve enerji güvenliğini artırmak için en ciddi alternatifiydi.[2]  Ancak Azerbaycan’ın  doğalgazını çıkaran İngiliz BP, Norveçli STATOIL ve Azerbaycan’ ın SOCAR şirketleri Yunanistan ve İtalya’daki yüksek doğalgaz fiyatlarını göz önünde bulundurarak tercihlerini bu yönde kullandı. NABUCCO’ nun yüksek maliyetinin de kararda etkili olduğu vurgulandı.  [3]

TANAP
Kaynak: https://t24.com.tr/haber/tarihi-nabucco-projesi-son-nefesini-verdi,232873

NABUCCO ‘ nun yanı sıra Güney Akımı Boru Hattı’ nın tahmini taşıma kapasitesi ise yılda 63 milyar metreküptü. Türkiye’nin bu projeden yılda yaklaşık 14 milyar metreküp doğalgaz alması ve geriye kalan 49 milyar metreküp gazın Avrupa’ya ihraç edilmesi hedeflenmekteydi. [4]

TANAP

Rusya projenin başarısız olmasını sağlamak için işte bu Güney Akımı Projesi kartını çıkardı. Güney Akım Projesi ile Rus doğalgazı Karadeniz’ in altından Bulgaristan, Macaristan, Sırbistan ve Slovakya’ dan geçerek Batı Avrupa’ ya taşınacaktı. Projenin anlaşmaları önceden yapılmıştı. Dolayısıyla taşınacak doğalgaz garantiydi. Türkiye de projenin Karadeniz’ den geçen kısmına onay vermişti.

Bu nedenle projenin maliyeti çok düşüktü ve NABUCCO Projesi’ ne ciddi bir rakip oldu. [5] NABUCCO’ nun sonunu hazırlayan nedenlerden biri de yüksek maliyeti oldu. Bu gelişmelerin ardından İstanbul’ da yapılan 3.Karadeniz Ekonomi ve Enerji Forumu’ nda SOCAR Başkanı Rounag Abdullayev TANAP Projesi’ nin yapılacağına karar verildiğini duyurdu. Böylece TANAP Projesi NABUCCO’ nun Türkiye’ deki  varlığını ortadan kaldırdı ve projenin Türkiye bölümü iptal oldu.[6]

NABUCCO Projesi’ nin başarısızlığı konusunda Azerbaycan Enerji Bakan Yardımcısı Natiq Abbasov,“ NABUCCO Türkmenistan, Irak, İran ve Azerbaycan doğalgazları hesaba katılarak dizayn edilmişti. Fakat NABUCCO yeniden gündeme gelebilir” [7] açıklamasını yapsa da Azerbaycan doğalgazını kaybetmiş bir projenin sadece Türkmenistan doğalgazıyla amacına ulaşabilmesi gerçekçi görülmemekteydi.

Türk Akımı’ nın Amacı TANAP’ ı anlamsız ve etkisiz kılmak mı?

TANAP Projesi sadece ekonomik olarak değil, siyasal olarak da mevcut projeler arasında önemli bir yere sahiptir. Bu durumu ispatlayan gelişmelerden biri Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki tarihsel temeli de olan Dağlık Karabağ sorununun yeniden gündeme gelmesidir.(Bu duruma daha önceki yazımızda değinmiştik)

Bu konuda Uluslararası Enerji Ekonomisi Birliği (IAEE) Başkanı Prof.Dr.Gürkan Kumbaroğlu’ nun,  “Sorun Dağlık Karabağ’ dan çok, 5 yıl sonra AB’ ye akan gazın hangi rotadan geçeceğiyle ilgili. Güney Kafkasya boru hatları Azerbaycan ve Gürcistan gelirlerini artırırken, Ermenistan devre dışı kalıyor. Bu, Kafkasya’ daki gerginlikte Ermenistan için tek başına bir neden”[8]  açıklaması Dağlık Karabağ sorununun TANAP Projesi bağlamında yeniden gündeme geldiğini ifade etmektedir. Türkiye’ nin bu konuda tarafı her zaman net olmuştur. Ermenistan’ la herhangi bir ticaretin yapılabilmesi için Türkiye’ nin ön koşulu, işgal ettikleri Azerbaycan toprağı olan Karabağ’ ın etrafındaki 7 bölgeden çekilmeleridir.Bugün başlayan bu çekilme, ileride muhtemel bir ekonomik işbirliğine kapı aralayacak mı,bunu zaman belirleyecektir.

Projede Ukrayna’nın tutumu…

Rusya ile ilişkileri iyi gitmeyen Ukrayna ise TANAP’ a katılmak istediğini dile getirdi. Projenin açılış töreninde yaptığı konuşmada Ukrayna Devlet Başkanı Petro Poroşenko, TANAP’ ın bölgenin refahına katkıda bulunacağını ve Ukrayna’ nın projeye tam desteğini verdiğini belirtti.

Taşınacak doğalgazın Ukrayna’ ya da ulaştırılmasını arzu ettiğini açıklayan  Poroşenko, bugüne kadar bölgenin enerji kaynaklarının Rusya tarafından sömürüldüğünü ifade etti. Bununla birlikte Poroşenko,

“Doğalgaz iç ve dış politika için kullanıldı. Ama bunlar başarılı olmadı. Bu boru hattı (TANAP), bunun en önemli göstergelerinden biridir.Bunun ticari etkisinin yanı sıra siyasi etkisi de vardır. TANAP, Azerbaycan’ ın, Türkiye’ nin ve aynı zamanda Avrupa’ nın enerji güvenliği için de önemli. Ukrayna’ ya gidecek kaynakların çeşitlendirilmesi için de önemli”[9]  açıklaması, Rusya’ nın doğalgaz kaynaklarını politik amaçlarını gerçekleştirmek için kullandığını ama bu proje sayesinde başarısız olduğunu ifade etmesi açısından büyük önem arz etmektedir. Çünkü Türkiye Rusya’ nın geçmişte Ukrayna örneğinde gördüğümüz gibi ,“vanayı kapatırım” restine karşı kendisine bir alternatif yaratmış olmaktadır.

Bu bağlamda Rusya’ nın NABUCCO Projesi’ ni ve Ukrayna’ yı devre dışı bırakmak için başlattığı, Rusya’ da çıkan doğalgazın Karadeniz’ in altından geçerek Türkiye üzerinden Avrupa’ ya ulaştırılmasını planlayan Türk Akımı projesini incelemek gereklidir. Çünkü bu proje Rusya için stratejik önemi olan doğalgaz konusundaki en büyük projesidir. Proje ilk olarak 25 Mayıs 2014’ te Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’ in “Güney Akım’ ı AB üyesi olmayan bir ülkeden geçiririz” açıklamasıyla gündeme gelmişti.[10]  İki hattan oluşacak Türk Akımı Projesi’ nin ilk hattı sadece Türkiye’ ye, ikinci hattı ise Avrupa’ ya doğalgaz sevk edecekti. 24 Kasım 2015’ te Rus uçağının düşürülmesinin ardından proje rafa kaldırılmıştı.

TANAP

Türkiye’ nin yanı sıra Sırbistan, Macaristan, Makedonya ve Yunanistan’ ın desteklerini açıkladığı projede Yunanistan’ ın yeni başbakanı Aleksis Tsipras, ülkesindeki tepkiden çekinerek hattın Yunanistan sınırlarından geçen kısmına “Yunan Akımı” adını vereceğini açıkladı.  [11]

Projeye Türk Akımı adını veren Rusya Devlet Başkanı Putin ile yaptıkları ortak basın toplantısında proje hakkında değerlendirmeler yapan Tsipras, Yunanistan’ ın Türk Akımı adını kabul edemeyeceğini ama projenin Yunanistan ile Türkiye arasındaki ilişkilerin gelişmesine katkı sağlayacağını söyledi.  [12]Ayrıca Tsipras, Güney Akım projesinin iptal olmasından sonra Türkiye üzerinden gelecek Türk Akımı’ nın Yunanistan için önemli olduğunu belirtti ve projenin hem Yunanistan’ ın enerji ihtiyacını karşılayacağını hem de Avrupa’ nın enerji güvenliğini artıracağını belirtti. Vladimir Putin ise projenin Yunanistan’ ın jeopolitik önemini artıracağını ve enerji için Avrupa’ ya uzanan bir köprü olacağını vurguladı.[13]

TANAP

Ancak Türk Akımı’ nın TANAP’ a rakip olarak mı görüldüğü konusunda  Türkiye açısından en önemli husus, öncelikle Türkiye’ nin projeler hakkında yürüttüğü politikalardır. Büyüklük ve maliyeti birbirinden farklı olan iki proje AB pazarını hedeflemektedir ve Türkiye bu iki projede de varlık göstermektedir.

Putin ve Türk Akımı Projesi…

Putin Türk Akımı ile AB tarafından iptal edilen Güney Akımı Projesi’ nden doğan boşluğu doldurmayı ve Ukrayna’ yı saf dışı bırakmayı hedeflemiştir. Bunların yanı sıra düşünülmesi gereken Putin’ in hedeflerinin bunlarla sınırlı olup olmadığıdır. Putin Türk Akımı Projesi ile TANAP’ ı etkisiz kılmayı mı amaçlamaktadır?

TANAP Projesi ile Türk Akımı arasındaki rekabet bağlamında TANAP konsorsiyumun yönetim kurulu başkanı Saltuk Düzyol, TANAP tam kapasiteye ulaşıncaya kadar Türk Akımı ile rekabetin söz konusu olamayacağını söylemiştir.  [14]

Bu açıklama  Türk Akımı’ nın da Türkiye açısından önemli görüldüğünü vurgular niteliktedir. Peki Putin Güney Akımı ile NABUCCO’ yu rafa kaldırdığı gibi bu projeyle de TANAP’ ı anlamsız kılabilecek midir? Putin’ in projeye Türk Akımı ismini vermesindeki amacı şüphesiz Türkiye’nin projeye daha fazla aidiyet hissetmesini sağlamaktır. Putin’in proje hakkındaki açıklamalarında da Yunanistan’ ın proje ile birlikte “Avrupa’ya uzanan bir köprü” olacağını vurgulaması, projenin merkez üssünün Yunanistan olacağının sinyali niteliğindedir. Türkiye ise bu projede transit ülke konumunda bulunmaktadır.

Putin Türk Akımı ile Türkiye ve Azerbaycan’ ın ortak yapımı olan ve “ulusal bir proje” olarak görülen TANAP Projesi’ ne ve bununla birlikte de Azerbaycan’ a mesaj vermek istemektedir.  [15] Rusya’ sız böyle bir projenin geçerliliğinin olamayacağını ve doğalgaz konusunda kendisinin başat güç olduğunu göstermek istemiştir. Türkiye ise doğalgaz ithal ettiği Rusya’ dan bu ithalatını iyice azaltmalı ve TANAP Projesi’ nin önemini kavramalıdır.

Sonuç…

Rusya’ya olan bağımlılık  günümüzde giderek azalmaktadır ve bu politikaya ara vermeden devam etmek Türkiye açısından stratejik önemdedir.Bu coğrafyada Türkiye’siz bir enerji projesinin varlığı ve sürekliliği mümkün değildir. Türk Akımı Projesi’ ndeki  yeni gelişmeler dikkatle takip edilmeli ve TANAP’ ı etkisiz hale getirebilecek durumlardan kaçınılmalıdır. TANAP’ a katılabilecek yeni ortaklarla projenin uluslararası alanda önemi artırılmalıdır. Türkiye,özellikle geçtiğimiz yıl başta olmak üzere,enerjide bir transit ülke değil,bir enerji üssü olduğunu tüm dünyaya göstermektedir.Bunun devamlılığı sağlanmalıdır. Çünkü bilinmelidir ki esas amaç, Türkiye’nin stratejik çıkarlarını korumak ve ekonomik olarak kalkınmayı sadece belirli dönemlerde değil, sürekli hale getirmektir.

Bu uğurda gecesini gündüzüne katarak yılmadan,yorulmadan Mavi Vatan nöbetini tutan kahraman Türk askerine selam olsun.İyi ki varsınız,hep var olun…


[1]   http://www.tanap.com/content/file/tanapnedir_for_web_TR.pdf

[2]   “Nabucco Projesi Nedir? Ne Değildir?” NTV. July 13, 2009. https://www.ntv.com.tr/dunya/nabucco-projesi-nedir-ne-degildir,J5DBIv_eD02BGGYaWBWN8w.

[3] NTV. “Nabucco Projesi Iptal Oldu.” NTV. May 27, 2013. https://www.ntv.com.tr/ekonomi/nabucco-projesi-iptal-oldu,jFjrPgRHu06_MlSYgc7OSw.

[4] Hurriyet.com.tr. “Türk Akımı Ve Güney Akımı Projesi Nedir?” Haberler. October 10, 2016. http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/turk-akimi-ve-guney-akimi-projesi-nedir-40245071.

[5] Atilla Sandıklı. “Doğalgaz Boru Hatları Projelerinde Büyük Oyun: NABUCCO, Güney Akım, SEEP Ve TANAP.” | BİLGESAM. June 18, 2012. http://www.bilgesam.org/incele/256/-dogalgaz-boru-hatlari-projelerinde-buyuk-oyun–nabucco–guney-akim–seep-ve-tanap/#.W6NNy84zaUk.

[6] Atilla Sandıklı. “Doğalgaz Boru Hatları Projelerinde Büyük Oyun: NABUCCO, Güney Akım, SEEP Ve TANAP.” | BİLGESAM. June 18, 2012. http://www.bilgesam.org/incele/256/-dogalgaz-boru-hatlari-projelerinde-buyuk-oyun–nabucco–guney-akim–seep-ve-tanap/#.W6NNy84zaUk.

[7] Deutsche Welle, Kayhan Karaca. “Azerbaycan: Enerjinin Yeni Adresi | DW | 10.05.2014.” DW.COM. May 10, 2014. https://www.dw.com/tr/azerbaycan-enerjinin-yeni-adresi/a-17626537.

[8] Faik Sönmez. “Kafkasya’yı Savaşın Eşiğine Getiren Asıl Sebep, ‘TANAP’.” Enerji Enstitüsü. April 19, 2016. http://enerjienstitusu.de/2016/04/07/kafkasyayi-savasin-esigine-getiren-asil-sebep-tanap/.

[9] Admin . “Ukrayna Da TANAP Gazını Istiyor | Enerji Günlüğü | Enerji Haberleri.” Enerjigunlugu.net. June 12, 2018. https://enerjigunlugu.net/icerik/27667/ukrayna-da-tanap-gazini-istiyor.html.

[10] İrem Aydemir, Tuğba Öztürk, and Mahir Tamercan Ölmez. “Türk Akımı Projesi’nin Tarihçesi – 140journos.” 140journos. February 01, 2017. https://140journos.com/rus-federasyon-konseyinin-onayladığı-türk-akımı-projesi-nin-tarihçesi-2be973e31f55.

[11] Sarantis Michalopoulos. “Tsipras: ‘Turkish Stream’ Will Have Another Name on Greek Territory.” Euractiv.com. April 09, 2015. https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/tsipras-turkish-stream-will-have-another-name-on-greek-territory/.

[12] Sarantis Michalopoulos. “Tsipras: ‘Turkish Stream’ Will Have Another Name on Greek Territory.” Euractiv.com. April 09, 2015. https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/tsipras-turkish-stream-will-have-another-name-on-greek-territory/.

[13] “Çipras Türk Akımını Beğenmedi.” Son Gelişme. September 20, 2018. http://www.songelisme.com/cipras-turk-akimini-begenmedi/.

[14] Admin. “TANAP, Türk Akımı’na Rakip Olabilir Mi?” Sputnik Türkiye. December 25, 2017. https://tr.sputniknews.com/analiz/201710141030589001-tanap-turk-akimi-rakip-olabilir-mi/.

[15] Upa-Admin. “TANAP MI, TÜRK AKIMI MI?” Uluslararası Politika Akademisi – (UPA). April 13, 2015. http://politikaakademisi.org/2015/04/13/tanap-mi-turk-akimi-mi/.

Kemal Özbek

Kemal Özbek

Geçmiş ve Günümüz Türk Dış Politikasına ilgili,Mavi Vatan savunucusu

Related Post

Leave a comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir